Tarihte Bugün: 14 Ocak

Dünya Mantık Günü

14 Ocak 1539 : Kristof Kolomb’un (28 Ekim 1492’de) Küba’yı keşfetmesiyle İspanya Krallığı için hak iddia etti. Küba, 14 Ocak 1539’da İspanya’nın sömürgesi oldu. 1898’de biten İspanya-Amerika Savaşı’na kadar İspanya’nın bir toprağı olarak kaldı.

14 Ocak 1861 : Osmanlı İmparatorluğu’nun 36. ve son Padişahı, Sultan Abdülmecid’in sekizinci oğlu Mehmet Vahideddin doğdu. (ö. 1926)

14 Ocak 1897 : İsviçreli Matthias Zurbriggen, Aconcagua zirvesine tırmanan ilk kişi oldu.

14 Ocak 1903 : Makedonya’daki Osmanlı yönetimine karşı gelişen şiddet olayları nedeniyle Sadrazam Mehmed Said Paşa azledildi, yerine Rumeli Islahat Komisyonu Başkanı Avlonyalı Mehmed Ferid Paşa getirildi.

14 Ocak 1914 : İzmir‘de İTC’liler tarafından Altay Spor Klübü kuruldu.

14 Ocak 1915 : Osmanlı’nın 1. Dünya Savaşı sırasında, İngilizlerin (Büyük Britanya) Mısır’da tutarak, sömürge bölgelerine ulaşmasını ve Batı Cephesi’ne kuvvet göndermelerini engellemek, kısa bir süre önce Osmanlı Devleti’nin İngiltere’ye kaybedilen Mısır’ı İngilizlerden geri almak için sebebiyle Süveyş Kanalı harekatı düzenlenmiştir.

Birinci Süveyş Kanal Harekatı; 25 bin kişilik Osmanlı Devleti ordusu (kuvve-i seferiyesi) 14 Ocak’ı 15 Ocak’a bağlayan gece yarısı, toplanma bölgesi olan Gazze – Birüssebi (Beerşeba, günümüzde İsrail) hattından ileri yürüyüşü ile Birinci Süveyş Savaşı harekatı resmî olarak başladı.

14 Ocak 1923 : Gazi Mustafa Kemal’in Batı Anadolu Gezisi . Gezi 14 Ocak 1923 – 18 Şubat 1923 arasında yapıldı. Lozan görüşmelerinin devam ettiği dönemde Mustafa Kemal, Ankara’dan başlayarak Eskişehir, Bursa, İzmir ve Balıkesir şehirlerini kapsayan Batı Anadolu’da geziye çıktı. Bu sırada TBMM son yılına girmiş, yeni seçim dolayısıyla Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti’ni siyasi bir parti çalışması haline getirmeye karar veren Mustafa Kemal Paşa’nın gezideki amacı, yapmak istediği işler hakkında halkı bilgilendirmek ve yönlendirmekle birlikte orduyu denetlemekti.

14 Ocak 1923 : Londra – New York arası ilk telefon görüşmesi yapıldı.

14 Ocak 1923 : Atatürk’ün annesi Zübeyde Hanım (66) İzmir’de hayatını kaybetti.  Ali Rıza Efendi’nin eşi, Mustafa Kemal Atatürk’ün ve Makbule Atadan’ın annesi Zübeyde Hanım, İzmir’de yaşama veda etti.

14 Ocak 1924 : Türkiye’de Askerlik süresi 18 aya indirildi.

14 Ocak 1926 : Borçlanma Kanunu TBMM’de kabul edildi.

14 Ocak 1931:  Ziraat Kongresi yapıldı. 

14 Ocak 1932 : Amerika Birleşik Devletleri’nde işsizlerin sayısının 8,2 milyona ulaştığı açıklandı.

14 Ocak 1938 : Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı kuruluş kanunu kabul edildi.

14 Ocak 1938 : Sadabat Paktı anlaşması TBMM tarafından onaylandı.

14 Ocak 1938 : Norveç, Antarktika’nın Kraliçe Maud Toprakları olarak anılan bölgesi üzerinde hak iddia etti.

14 Ocak 1941 : İstanbul Valiliği, Üniversite Talebe Birliği tüzüğünü onayladı; Talebe Birliği faaliyete geçti.

14 Ocak 1942 : Türkiye’deki ilk karneli ekmek uygulaması İstanbul’da başladı. İstihkak yetişkinler için yarım, ağır işçiler için tam ekmekti. Uygulama zamanla İzmir ve Ankara için de geçerli olacaktı.

14 Ocak 1943 : Sir Winston Churchill, Franklin Roosevelt ve Charles de Gaulle Kazablanka Konferansı’nda bir araya geldiler.

14 Ocak 1944 : Türk Millî Edebiyat akımının öncü şairlerinden, “Türk Şairi”, “Millî Şair” olarak  anılan şair ve milletvekili Mehmet Emin Yurdakul, 74 yaşında İstanbul’da öldü. Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. (d. 1869)

14 Ocak 1945 : Ekmek istihkakı kişi başına 450 grama çıkarıldı.

14 Ocak 1949 : Sinema, tiyatro, dizi oyuncusu, yönetmen ve köşe yazarı İlyas Salman, Malatya ilinin Arguvan ilçesinde doğdu.

14 Ocak 1950 : Sovyetler Birliği’nde MiG-17 jet uçağının ilk prototipi uçuş denemesini tamamladı.

14 Ocak 1953 : Josip Broz Tito, Yugoslavya Devlet Başkanı oldu.

14 Ocak 1963 : Fransa Cumhurbaşkanı Charles de Gaulle, Birleşik Krallık’ın Avrupa Ekonomik Topluluğu’na (AET) girmesine karşı çıktı.

14 Ocak 1964 : Türkiye Büyük Millet Meclisi, 12 Eylül 1963 tarihinde imzalanan Ortak Pazar anlaşmasını onayladı.

14 Ocak 1970 : Mahkûm aileleri “genel af” için yürüyüş yaptılar.

14 Ocak 1975 : Tüm Üniversite, Akademi ve Yüksek Okullar Asistanları Birliği (TÜMAS) kuruldu.

14 Ocak 1979 : Kars – Ankara seferini yapan Mehmetçik Ekspresi’nin 6 vagonu, Erzurum’un Selim ilçesi, Yolgeçmez köyü yakınlarında ray kırılması yüzünden devrildi; üçü ağır 18 kişi yaralandı.

14 Ocak 1983 : Cumhurbaşkanı Kenan Evren’e fahri profesörlük ve İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi’nin fahri hukuk doktorluğu unvanları verildi.

14 Ocak 1985 : Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET), Türkiye’den topluluk ülkelerine ihraç edilen kuru üzüm, fındık ve işlenmiş tütüne koyduğu gümrük vergilerini sıfıra (0) indirdi. Topluluk bu ürünlere 25 bin ton kota koydu.

14 Ocak 1987 : Uluslararası Ticaret Odası Vehbi Koç’u “Dünyada Yılın İş adamı” seçti.

14 Ocak 1993 : Ankara Uluslararası Film Festivali’nde Nubar Terziyan’a “Emek Ödülü” verildi.

14 Ocak 1994 : Bill Clinton ile Boris Yeltsin, füzelerin herhangi bir ülkeye hedeflenmesine son verilmesi ve Ukrayna’nın nükleer silah stokunun yok edilmesi üzerinde anlaştılar.

14 Ocak 1994 : Şehirlerarası dört yolcu otobüsüne terör saldırısı düzenlendi. Otobüslere yerleştirilen bombaların patlaması sonucu 3 kişi öldü, 17 kişi yaralandı. Eylemleri PKK’nın (Kürdistan İşçi Partisi) askeri kanadı ARGK (Kürdistan Halk Kurtuluş Ordusu) üstlendi.

14 Ocak 1995 : İlk kez verilen Uluslararası Nâzım Hikmet Şiir Ödülü, İstanbul’da yapılan bir törenle Lübnanlı Arap şairi Adonis (asıl adı Ali Ahmed Said Eşber)’e verildi.

14 Ocak 1998 : Türk Sanat Müziği sanatçısı Safiye Ayla (asıl adı Safiye Ayla Targan), 90 yaşında İstanbul‘da yaşamını yitirdi. Cenazesi Zincirlikuyu Mezarlığı’na defnedildi. (d. 1907)

14 Ocak 1998 : Afganistan’a ait bir kargo uçağı güneybatı Pakistan’da bir dağa düştü: 50 kişi öldü.

14 Ocak 2005 : Avrupa Uzay Ajansı’na (ESA) ait Huygens adlı uzay sondası Satürn’ün uydusu Titan’ın yüzeyine indi.

14 Ocak 2011 : Tunus’ta bir kişinin kendini yakmasıyla başlayan gösterilerin ardından, Devlet Başkanı Zeynel Abidin Bin Ali ülkeden kaçtı, geçiş hükümeti kuruldu.

14 Ocak 2019 : Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) tarafından mantığın entelektüel tarihini, pratik çıkarımlarını ve kavramsal önemini vurgulamak için ilan edilen ve Logica Universalis Derneği (LUA) tarafından kavramsallaştırılan Dünya Mantık Günü ilk kez kutlandı.

14 Ocak 2021 : Çoğunluğun Demokratlarda olan ABD Temsilciler Meclisi’nde Donald Trump’a yönelik azil maddesi onaylandı. Bu aşamadan sonra Senato’da suçlu olup olmadığına yönelik bir yargılama gerçekleştirilecek ve oylama yapılacak.

Daha önce Aralık 2019’da Trump’ı, Ukrayna’dan Joe Biden ve oğluyla ilgili soruşturma başlatmasını talep ederek kanunları çiğnediği gerekçesiyle azletmişti. Ancak Senato’da o dönem çoğunluk Cumhuriyetçilerdeydi ve yapılan oylama sonucu Trump görevini sürdürebilmişti. Trump, iki kez azledilen ilk ABD Başkanı olarak tarihe geçti.

14 Ocak 2022 : Millet Partisi Genel Başkanı Aykut Edibali, yaklaşık 1 aydır tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Kalp yetmezliği bulunan Edibali 80 yaşındaydı.