Yaban Soluk isimli bir internet sitesinde benim “Muğla Belediyesi ve Latmos Oyunu” (1) başlıklı yazıma yanıt niteliğinde ve Timuçin Binder imzalı “Neden Beşparmak Dağları Platformu değil de Latmos Platformu?”(2)..
Yaban Soluk isimli bir internet sitesinde benim “Muğla Belediyesi ve Latmos Oyunu” (1) başlıklı yazıma yanıt niteliğinde ve Timuçin Binder imzalı “Neden Beşparmak Dağları Platformu değil de Latmos Platformu?”(2) başlıklı bir yazı yayınlandı. Yazı, “Latmos da Latmos! İnadına Latmos!” diyor…
Yanıtım şöyle:
Yazınız esas olarak bilgi, belge ve kaynağa dayalı olmayan boş ve gülünç laf cambazlıkları ile dolu. Yunanca kökenli Türkçeye girmiş sözcükler değil sorun. Latmos’un yerinde ve doğru kullanılmamasında. Tam da bugün kullanılarak, öznel niyet ne olursa olsun nesnel olarak HELENLEŞTİRME çabalarına hizmet etmesinde.
Makale veya daha köşe yazısı yazmak için de ayaklarınızı yere basmanız, kitap karıştırmanız ve mürekkep yalamanız gerekir.
Ben de bugün sanki on bin yıldır kullanılıyormuş gibi Beşparmak Dağları’na Latmos denmesine karşı olanlardanım. İsmim geçmese de, büyük olasılıkla yazınızı benim yazdıklarıma yanıt olarak düşündünüz. Kuşkusuz açık yüreklilikle bilgi belge alışverişinde bulunabiliriz.
Pekçok kez Latmos yerine Latmos denmesinin nedenlerini sordum. Bazı dostlarla görüş, bilgi alışverişinde bulunduk. Bazılarıyla anlaştık bazıları anlaşamadık. Bazıları bendeki bilgilerin, kaynakların yanlışlığını öne sürdü ancak kendisi belge ve kaynak sun(a)madı.
Şunu da baştan söyleyeyim. Konumuz, çevre, doğa, eko sistem koruma mücadelesi değil. Bazıları “Biz çevreyi koruma mücadelesi veriyoruz. İsimle uğraşacağına bu mücadeleye omuz ver” diyor. Şu kadarını söyleyeyim: Ilbıra Dağları Platformu’nu kuranların başında geliyorum. O dağlarda 13,5 saat dolaşıp video, fotoğraf çekip iki tv programı yapılmasını sağladım. Pek çok yazı yazdım. O bakımdan kibirli olanların çoğundan fazla şey yaptığım kanısındayım. Belden aşağı vurma çabalarına karşı bağışıklığım var.
Beşparmak – Latmos konusunda dört yazı yazdım. Anlaşılan daha da yazacağım. Hepsinde kaynaklar gösterdim. O yazıları incelemediğiniz besbelli. Son yazı: https://www.kultursanattv.com.tr/mugla-belediyesi-ve-latmos-oyunu/
Bağlantılardaki yazıları da dikkatli okuyun.
En kolayı, Beşparmak Dağları’nın dibindeki Söke’nin Kaymakamlık sitesinde şu satırlara bakın: “Latmos, Hellen dilinde değiştirilmiş bir sözcüktür. Antik çağlarda bu bölge Ana Tanrıça Lada’dan ötürü bu isimle tanınıyordu. Hellenler Lada ismini Latmos olarak değiştirerek kente de bu ismi vermişlerdir”. ( http://www.soke.gov.tr/herakleia-latmos-besparmak )
Bu Dağların adı sizin de kabul ettiğiniz gibi 800 yıldır Beşparmak Dağları’dır. Latmos isminin 3000 yıllık ve Karca bir sözcük olduğunu yazmışsınız. Bilginizin kaynağı, belgesi nedir? Tarih ciddi iştir. Belge, kaynak ister. 800 yıllık ismi değiştirmek istemenin amacı tarihin tekerleğini geri çevirme çabasıdır.
“Helenlerden önce gelmiş veya hep burada olmuş olan Karlar. Ama sözcük Helencede taş kesici anlamına gelen latomos sözcüğüne de çok benziyor. İkisi de Hint-Avrupa dili” demişsiniz. Luvice, Hititçe, Karca gibi dillerde pekçok Türkçe sözcük bulunuyor. Hatta Bunların Türkçe olduğunu söyleyen araştırmacılarımız da var. Konuya ilişkin yeni kitaplar çıkıyor. Atatürk’ün Türk Tarih Tezi ve Güneş Dil Teorisi rafa kaldırıldığı için üzerinde gerektiği gibi titizlikle çalışılamıyor. Ama herşeye karşın güneş balçıkla sıvanamıyor.
“Karca diline ait bir yer ismi olarak kabul ediliyor.” Kim hangi kaynakta kabul ediyor?
“İyonların Homer’i bu dağa Latmos değil, çam tohumları anlamına gelen Phthires demiş (Herda et al., 2019)”.
Bu bilgi ilginç. Sanırım Alexander Herda’ya ait bir bilgi. Hangi eserdir bu? Emin misiniz “Latmos’a” Phthires dediğine Ilbıra, İlbir ya da Grion yerine?
Bu dağlarda uzun süre çalışmış olan Alman Arkeolog Anneliese Peschlow Herakleia kitabında Phthires’in Selene – Endimion’un erkek çocukları olduğunu ve bugün Ilbıra dediğimiz dağa bu ismi verdiklerini yazıyor. Beşparmak dağları gibi gösterişli bir daha karşı bit gibi bir dağ. Okumanızı öneririm. Aldığınız bilgiye eleştirel gözle bakın.
İyonların değil ama Helenlerin Karları küçük gördüğü, Karların da Helenlere öykündüğü görüşü bana da olası geliyor.
“o sıralar, ve yine pardon, Bafa değil, Latmos körfezi deniyor”. Emin misiniz? Luvice Bafa Sulak yer anlamına geliyor. Kaynak, yazılarımdan birinde var. Sanırım Prof Dr. Bilge umar’ın Tarihi Yer İsimleri kitabı.
“Türkçe konuşan toplulukların bu bölgeye yerleşmeye başladığı on dördüncü yüzyıldan günümüze kadarki yedi yüz yıllık bir döneme. Oysa Latmos adı en azından üç bin yıllık bir döneme karşılık geliyor.” Menteşe Beyliği 1261 yılında kurulmuş. Yaklaşık 800 yıllık Menteşe coğrafyası. Latmos’un 3000 yıllık olduğuna dair bilgi belge kaynak nedir?
“Osmanlı’nın Aydın Vilayetine Mahsus Salname R. 1307 / H. 1308 belgesinde Latmos Dağı’nın hâlâ Latmos Dağı olduğunu, Beşparmak Dağı’nın da Bafa Gölü’nün kuzeyinde ona değen bir dağ olarak tanımlandığını görüyoruz.” Bu doğruysa ki, doğru olabilir kanısındayım, ilginç güzel bir belge.
Osmanlı’da cumhuriyet öncesine dek pek çok yer isimlerini değiştirmemişti. Keşke bir yerin ilk adı hep kullanılsaydı. Tarihini bilmek açısından önemli (Toponimi). Fakat Osmanlı öyle yazdı diye “Menteşe Türkmenleri yörükleri buralara yerleşmedi; Menteşe Dağları, Beşparmak Dağları demedi” anlamı çıkmaz. 1261 yılından bu yana “Menteşe” buraları. Ama isterse 1923’te Cumhuriyetle değişmiş olsun isim. Artık Türkiye Cumhuriyeti haritalarında ve kayıtlarında bu isim vardır ve biz bu isimlerle büyüdük. Buraları bizim kimliğimizin bir parçası oldu.
“…tarihsel zenginliği ve bunun karşılaştığı yok olma ihtimalini vurgulamamız da şart” Ne güzel.
“Çünkü sadece Karlara kadar giden bir geçmiş yok, bir de sekiz bin yıl öncesine giden kaya resimleri var”. Ne güzel.
“Onlar buraya Latmos dedi mi bilemiyoruz” Biliyoruz. Ondan önce Lada, Latmia gibi isimler var mutlaka bilmediğimi başka isimler de var. Araştırmak gerek.
“Beşparmak sözcüğü aksine bu geçmişten uzaklaştırıyor kendisini.” Hayır efendim! Tarih, mitoloji, arkeoloji bağlamında tabi ki, bu sözcüğü kullanabilirsiniz. Ama bugünkü olaylar için inatla bunu kullanırsanız öznel düşünüzü dile getiriyorsunuz demektir. Çünkü Latmos derken Beşparmak dönemini kapsamıyorsunuz. Beşparmak derken ondan öncesini değil bugünü kapsıyorsunuz. Menteşe Türklerini, Türkmenleri, Yörükleri, kuvayı milliyecileri, Çakırcalı Mehmet Efesinden, Kamalı Zeybek’ine, Sökeli Cafer Efe’sinden Gökçen Hüseyin Efe’ye, Poslu Mestan Efe’sinden, Abalı Zeybek Çavuş Hasan Efe’yi ve daha nice nicelerini kapsıyorsunuz.
Latmos dediğinizde bu geçmişi de reddetmiş oluyorsunuz? Tarih, zaman, mekan ve koşullar içindeki olayları anlatır. Neyi ne zaman kullanacağınızı bileceksiniz.
Ne zaman Bizans, ne zaman Konstantinopol, ne zaman İstanbul diyeceğinizi bilmeniz gerektiği gibi. Ne zaman Milas, ne zaman Mylasa, Ne zaman Bodrum ne zaman Halikarnas, ne zaman Halikarnasos diyeceğiniz gibi. Öznel görüş ve niyetlerle nesnel tarih yazmaya kalkılmaz.
“Helenleşme veya Helenleştirilme de var, Türkleşme veya Türkleştirme de ve benzerleri de. Her ülkenin, her kültürün her bölgenin geçmişinde var.” Doğru. Bugün artık Türkiye üzerinde kurulmuş her uygarlığın mirasçısıyız. Türk ulusumuz her etnik köken, din ve mezhepten, inançtan insanlarımızı kapsar. Türkçe bunları kaynaştıran ortak dildir. Bununla gurur duymamız için Mustafa Kemal Atatürk yaşamı boyunca savaşmıştır. Son yazımda bunu vurguladım. İsteyen büyük önderin izinden gider İsteyen istediği yere çeker.
“Günümüzde artık pek de geçerli olmayan Helenleştirmekle pek ilgilenmiyor, bu tür suçlamaları ciddiye almıyoruz”. Almadığınız ortada… Ama almanız gerekir. Çünkü Helenleştirme, günümüzde ne yazık ki geçerli. İşte en basit örnek: Yunan genel kurmay başkanı Fener Tum Ortodoks başpapazına Trakya ve İstanbul’u koparan harita armağan ediyor. Papaz başı Vatikan olmaya özeniyor. Adalar gidiyor, Kıbrıs neredeyse gidecek. Durum hiç de hafife alınacak gibi değil.
“Latmos sözcüğü Beşparmak’tan çok daha fazla uyuyor bir direniş adı, bir direniş sözcüğü olmaya. Biz de tam bunu yapıyoruz: Helenleştirmiyoruz, olsa olsa Latmoslaştırıyoruz. “ Yanlış yapıyorsunuz! Direnmiyorsunuz. Kültür emperyalizmine teslim oluyorsunuz. Latmos, Menteşe Oğullarına, Osmanlı’ya Türkiye Cumhuriyeti’ne direnebilmiş mi ki, direniş sembolü olsun? Siz Latmoslaştırmakla Helenleştiriyorsunuz. Ama Beşparmak Dağları yurdu işgale gelenlere karşı duranları bağrına basmıştır. Efeleri, devrimcileri kucaklamıştır. Bugün emperyalizmin, vahşi kapitalizmin topraklarımızı sömürmesini geçmiş bir tarih ve yerde olan olaylar gibi gösterilmez.
O bakımdan, bence herşeyden önce o bölge halkının anadili Türkçe “Beşparmak Dağları”nı yeğlemeniz bu bölgenin yerlisi Türkmenleri, yörükleri mücadeleye kazanmada büyük önem taşır.
BİR KEZ DAHA DÜŞÜNMENİZİ ÖNERİRİM.
ABDULLAH GÜRGÜN
Veri politikasındaki amaçlarla sınırlı ve mevzuata uygun şekilde çerez konumlandırmaktayız. Detaylar için veri politikamızı inceleyebilirsiniz.
