Muhsin Ertuğrul kimdir?

Türkiye’de modern tiyatronun kurucusu olan Muhsin Ertuğrul’u bundan 47 yıl önce 29 Nisan 1979’da kaybetmiştik.
Kendisini biz 60’lı yıllarda Akşam Gazetesi’ni yönetirken İstanbul Şehir Tiyatroları Baş Rejisörü olarak şahsen tanımıştık.
Federico Garcia Lorca’nın 1831 halk ayaklanmasına katıldığı için idam edilen bir kadın direnişçinin öyküsünü canlandıran ve İnci Tuğsavul tarafından Türkçe’ye çevrilen Mariana Pineda adlı oyunu onun yönetimi zamanında Fatih Tiyatrosu’nda sahneye konmuştu.
28 Şubat 1892’de İstanbul’da doğan Ertuğrul Tefeyyüz Mektebi’nde okurken tiyatroya ilgi duyarak aktör olmaya karar vermiş, ailesi sahneye çıkmasına karşı çıktığı için baba evinden ayrılarak tiyatro eğitimi için 1911’de Paris’e gitmişti.
1912’de İstanbul’a döndükten sonra ilk olarak Shakespeare’in Hamlet oyununu sahneye koymuş ve Hamlet rolünü de kendisi oynamıştı.
1913’te Bursa’da Millet Tiyatrosu adıyla İsmail Galip Arcan, Behzad Butak ve Kemal Emin Bara ile kurduğu Yeni Turan Temsil Heyeti’nde çok sayıda yabancı oyunu sahneleyen sanatçı aynı yıl Şehzadebaşı’nda Ertuğrul Sineması’nı açmıştı.
1913 sonunda siyasi nedenlerle sınır dışı edilen Ertuğrul Fransa ve Almanya’da çeşitli tiyatro ve sinema etkinliklerinde bulunduktan sonra 1918’de İstanbul’a dönerek Edebi Tiyatro Heyeti adında bir özel topluluk kurmuş, İpek Film ve Kemal Film’in kurulmasında öncülük yapmıştı.
1925-1927’de bulunduğu Sovyetler Birliği’nde Nazım Hikmet aracılığıyla sinema dünyasından pek çok kişiyle tanışma ve çalışma olanağı bulan Ertuğrul orada “Tamilla”, “Spartaküs” ve “Beş Dakika” filmlerini yönetmiş, ayrıca Moskova’da Stanislavski, Nemiroviç-Dançenko, Aleksandır Yakovleviç Tayrov ve Vsevolod Meyerhold’un çalışmalarına katılmıştı.
Muhsin Ertuğrul’un 1931’de çekilen “İstanbul Sokaklarında” ve ertesi sene çektiği “Bir Millet Uyanıyor” ilk sesli Türk filmleri olmuştu.
Ertuğrul, Istanbul Şehir Tiyatrosu’nda 1935-1936 sezonunda Türkiye’deki ilk düzenli çocuk oyunlarını başlatmış, 1947’de kurulmakta olan Devlet Tiyatrosu’nu yönetmek üzere Ankara Devlet Konservatuvarı Tatbikat Sahnesi’nin başına getirilmiş, çeşitli aralıklarla da Devlet Tiyatroları Genel Müdürlüğü ve İstanbul Şehir Tiyatroları Baş rejisörlüğü görevini sürdürmüştü.
Türkiye’de ilk kez Brecht’in bir oyununu ve Shakespeare’in 400. doğum yıldönümü nedeniyle beş sahnede beş Shakespeare oyunu sahneleten Ertuğrul AP iktidarı döneminde çeşitli saldırıların hedefi olduğu gibi, 1966’da İstanbul Belediye Meclisi’nin kararıyla baş rejisörlük kadrosu kaldırılmıştı.
Bunun üzerine Federal Almanya ve Ispanya’da tiyatro eğitim yöntemlerini incelemeye giden, 1967’de LCC Tiyatro Okulu’nda sahne dersleri ve İstanbul Üniversitesi Gazetecilik Enstitüsü’nde tiyatro eleştirisi dersleri veren, 1969-70’de 60. sanat yılı büyük programlarla kutlanan Ertuğrul’a 23 Ekim 1971’de “Devlet Kültür Armağanı” verilmişti.
Ertuğrul, Ege Üniversitesi’nce kendisine verilen fahri doktor ünvanını almak ve sanat yaşamının 70. yıl kutlamalarına katılmak üzere gittiği İzmir’de 29 Nisan 1979’da günü kalb krizi sonucu hayatını kaybetmişti.
Muhsin Ertuğrul’u saygıyla anıyoruz.