Tarihte Bugün: 3 Mart

Dünya Yaban Hayatı Günü (World Wildlife Day)

Dünya Kulak ve İşitme Günü

3 Mart 1845 : Florida, ABD’nin 27. eyaleti oldu.

3 Mart 1847 : Telefonun icadı ile tanınan İskoç bilim insanı Alexander Graham Bell, İskoçya’nın Edinburgh şehrinde doğdu. (ö. 2 Ağustos 1922)

3 Mart 1861 : Rus Çarlığı’nda köylüyü toprağa bağlayan serflik kaldırıldı. II. Aleksandr’ın çıkardığı yasa, 23 milyon kişiyi (nüfusun üçte biri) özgürlüğüne kavuşturdu.

3 Mart 1865 : HSBC’nin (Hongkong and Shanghai Banking Corporation) kuruluşu.

3 Mart 1875 : Kapalı alanda ilk buz hokeyi, Montreal’de oynandı.

3 Mart 1875 : Georges Bizet’nin Carmen Operası, Paris’te Opéra Comique’te ilk kez perdelerini açtı.

3 Mart 1878: Yeşilköy Antlaşmasıyla Kars, Ardahan, Beyazıt ve Batum Rusya’ya verildi. 

3 Mart 1883 : Mektebi Sanayii Nefise (Güzel Sanatlar Akademisi) öğretime açıldı.

3 Mart 1891 : Futbolda, penaltı atışı kuralı getirildi.

3 Mart 1903 : Günümüzde siyah beyaz renklere sahip, Beşiktaş Jimnastik Kulübü (BJK) adıyla faaliyet gösteren spor klubü, 22 kişi tarafından İstanbul’da Beşiktaş Bereket Jimnastik Kulübü adıyla kuruldu.

3 Mart 1914: Türk Havacılık tarihinde bir çok ilke imza atan Yüzbaşı Mehmet Fethi Bey (27) 27 Şubat 1914’de İstanbul-İskenderiye uçuş görevinde iken Şam yakınlarında uçağı düşmek suretiyle arkadaşları Üsteğmen Sadık ve Üsteğmen Nuri Bey ile şehit oldu.

3 Mart 1915 : İleride NASA adını alacak olan, NACA (National Advisory Committee for Aeronautics) kuruldu.

3 Mart 1919: Vilayat-ı Şarkiye Müdafaai Hukuk Cemiyeti Erzurum şubesi kuruldu.

3 Mart 1923 : Bölgedeki denetimini kaybetmek istemeyen Birleşik Krallık, Irak’ın Güneyinde Kürdistan Krallığı’nı kuran Şeyh Mahmut Berzenci güçlerine saldırdı. Kraliyet Hava Kuvvetleri’nin başlattığı saldırılarda, Süleymaniye ve çevresindeki Kürt köyleri bombalandı ve 10000 kişi hayatını kaybetti. Yaşanan bu olay üzerine Şeyh Mahmut Berzenci hareketi 1924 yılında yenildi. 24 Temmuz 1924 tarihinde ise, kesin olarak Birleşik Krallık Mezopotamya Mandası’na bağlandı.

3 Mart 1923 : Time dergisinin ilk sayısı yayımlandı.

3 Mart 1924: Eğitim Birliği Kanunu çıkarıldı.Hilafet kaldırıldı. Şer’iye ve Evkaf Vekâleti kaldırıldı. Hanedan yurtdışına çıkarıldı.

3 Mart 1924 : Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu. Genelkurmay Başkanlığı oluşturuldu ve Hükûmet’ten ayrıldı.

3 Mart 1925 : Şeyh Said ayaklanmasının büyümesini önlemek için, Takrir-i Sükun Kanunu kabul edildi; İstiklal Mahkemeleri kuruldu.

3 Mart 1931 : İstanbul’da toplanan Berberler Kongresi’nde, berber dükkanlarının Cuma günleri tatil edilmesi kararlaştırıldı.

3 Mart 1938 : Suudi Arabistan’da petrol bulundu.

3 Mart 1942 : Türk Ressamlar Cemiyeti İstanbul’da kuruldu. Güzel Sanatlar Birliği’nden İbrahim Çallı, D Grubu’ndan Halil Dikmen, Müstakil Ressamlar ve Heykeltıraşlar Birliği’nden Mahmut Cuda ve bağımsız sanatçılardan Hamit Görele tarafından kurulan Cemiyet, büyük ilgi gördü ve daha kuruluş evresinde üye sayısı 70’e ulaştı.

3 Mart 1949 : Atina’da sahnelenen Madame Butterfly temsilinde baş rolü oynayan soprano Ayhan Alnar, büyük başarı kazandı. Yunan seyirciler temsil bitiminde Ayhan Alnar’ı ayakta alkışladılar.

3 Mart 1950 : Alaska, ABD’nin 49. eyaleti oldu.

3 Mart 1952 : Erzurum’un Pasinler ilçesi’nde meydana gelen richter ölçeğiyle 5,6 şiddetindeki deprem, can ve mal kaybına yol açtı. 133 kişi öldü, 262 kişi de yaralandı.

3 Mart 1952 : İslam Demokrat Partisi, Mahkeme kararıyla kapatıldı. Genel Başkan Cevat Rıfat Atilhan ve 15 kurucu üye hakkında soruşturma açıldı.

3 Mart 1954 : İstanbul Belediyesi ile Hazine arasında ihtilaf konusu olan Çırağan Sarayı, bir kanunla İstanbul Belediyesi’ne devredildi. Çırağan Sarayı enkazı, 1955 yılı sonuna kadar otel haline getirilecek.

3 Mart 1962 : Anayasa ve demokratik nizama karşı fiil ve davranışları önlemek amacıyla hazırlanan “Tedbirler Kanunu”, Millet Meclisi’nde kabul edildi.

3 Mart 1955 : Elvis Presley, ilk kez televizyonda göründü.

3 Mart 1957 : Corry Brokken, 2. Eurovision Şarkı Yarışması’nı “Net als toen” (Önceki Gibi) şarkısıyla kazandı.

3 Mart 1969 : NASA, Apollo 9 uzay aracını fırlattı.

3 Mart 1969 : Sirhan Sirhan, Robert F. Kennedy’yi öldürdüğünü mahkemede itiraf etti.

3 Mart 1971 : Ankara’da 300 subaya hitaben bir konuşma yapan Genelkurmay Başkanı Memduh Tağmaç, “Gereken, gerektiği zaman yapılacaktır” dedi.

3 Mart 1973 : Millî Güven Partisi, Cumhuriyetçi Parti ve Bağımsızlar, Cumhuriyetçi Güven Partisi’ni kurdular. Turhan Feyzioğlu Genel Başkan seçildi.

3 Mart 1974 : Türk Hava Yolları’nın DC-10 tipi ‘Ankara’ yolcu uçağı, Paris’te Orly Havalimanı yakınlarında düştü. Bu tarihe kadar dünya sivil havacılık tarihinde gerçekleşen en büyük kazada, 346 kişi öldü.

3 Mart 1977 : Gazeteci ve yazar Zekeriya Sertel, 25 yıl aradan sonra 1977’de Türkiye’ye geldi. Uluslararası Gazete Sahipleri Federasyonu’nun Cumhurbaşkanı’na ve Başbakan’a gönderdikleri mektuplar olumlu sonuç verdi. Zekeriya Sertel, Danıştay kararıyla 1952 yılında ayrıldığı Türkiye’ye dönebildi.

3 Mart 1980 : Eski Hatay Cumhurbaşkanı Tayfur Sökmen, İstanbul’da öldü. Tayfur Sökmen, İskenderun Sancağı’nın Fransızlar tarafından işgali üzerine ilk direniş hareketini örgütleyenler arasındaydı. 1938’de kurulan Hatay Devleti’nin, 1939 yılında Türkiye’ye katılıncaya kadar Cumhurbaşkanlığını yaptı. 1939-1950 yılları arasında Antalya Milletvekili, 1950-1954 yılları arasındaysa Hatay Milletvekili olarak TBMM’de bulundu. 1969-1975 yılları arasında da kontenjan senatörü olarak görev yaptı.

3 Mart 1981 : Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı’nca yürütülen MHP ve yan kuruluşlarıyla ilgili soruşturmalarda, 36 cinayetin aydınlatıldığı açıklandı.

3 Mart 1981 : İstanbul Sıkıyönetim Komutanlığı Askeri Savcılığı, DİSK Genel Başkanı Abdullah Baştürk’e işkence yapıldığı iddialarının asılsız olduğunu bildirdi.

3 Mart 1984 : Başbakan Turgut Özal, yerel seçimlerle ilgili olarak muhalefet liderlerine sert yanıtlar vererek; “Bu seçimin ardından erken seçim gelir diye bekleyenler hayal ediyorlar, avuçlarını yalasınlar” dedi.

3 Mart 1989 : 4. Levent’te bir boya imalathanesinde patlama oldu. 3 bina çöktü, 12 kişi öldü, 40 kişi de yaralandı.

3 Mart 1989 : İstanbul’da Kadıköy Hal Binası dönüştürülerek, Haldun Taner Tiyatrosu açıldı.

3 Mart 1989 : Süleymaniye Camii’nde bir grup, tekbir getirerek “Salman Rüşdi’ye ölüm” sloganlarıyla protesto gösterisi yaptı.

3 Mart 1992: Zonguldak‘ın Kozlu ilçesinde maden ocağında meydana gelen kazada 263 işçi hayatını kaybetti. 

3 Mart 1993 : Cumhurbaşkanı Özal ile Başbakan Demirel arasında tırmanan gerginliğin devleti yorduğuna dikkati çeken TBMM Başkanı Hüsamettin Cindoruk, “Sıfatı olanlar, devlet hayatında üsluplarına dikkat etmelidir” dedi.

3 Mart 1993 : İran sınırından Türkiye’ye girerek Ağrı Dağına yerleşen yaklaşık 300 PKK militanından 38’i, savaş uçaklarının bombardımanı sonucu öldü.

3 Mart 1993 : Tarihi Baruthane binası, “Ataköy Yunus Emre Kültür ve Sanat Merkezi” adıyla hizmete açıldı.

3 Mart 1994 : Öğretim Elemanları Sendikası kuruldu.

3 Mart 1994 : TBMM Genel Kurulu, DEP’li Selim Sadak ve RP’den istifa eden İstanbul Bağımsız Milletvekili Hasan Mezarcı’nın dokunulmazlığını kaldırdı.

3 Mart 1997 : Dünyanın güney yarım küredeki en yüksek binası, Yeni Zelanda’nın Auckland kentindeki Sky Tower, 2 buçuk yıl süren inşaatı tamamlanarak hizmete açıldı.

3 Mart 2001 : 3-6 Mart tarihleri arasında Hindistan’ın Kalküta kentinde düzenlenen “Seks İşçileri Karnavalı”na, dünyanın çeşitli ülkelerinden katılan 25000’i seks işçisi olmak üzere, 50000’in üzerindeki kişi, 3 Mart’ın “Dünya Seks İşçileri Hakları Günü” olarak kutlanmasına karar verdi. O günden sonra, 3 Mart dünyanın birçok ülkesinde seks işçilerinin haklarını dile getirdikleri bir onur günü olarak kutlanmaya başlandı.

3 Mart 2002 : İsviçre’de halk oylaması sonuçlandı: Birleşmiş Milletler’e üye olmaya “evet” dediler.

3 Mart 2005 : Steve Fossett, hiç durmaksızın ve yakıt ikmali yapmaksızın, tek başına bir uçakla, dünya turu atan ilk kişi oldu. Yolculuk 40.234 km idi ve 67 saat 2 dakika sürdü.

3 Mart 2006 : Randy Cunningham, rüşvet suçundan 8 yıl 4 ay hapis ile 1,8 milyon Dolar para cezasına mahkûm oldu. Savcı on yıl ceza istemişti. Bu mahkeme kararı, Amerikan tarihinde bir Kongre üyesine verilen en yüksek cezalardan biri.

3 Mart 2008 : Rusya’da Devlet Başkanlığı seçimini, Başbakan Birinci Yardımcısı Dimitriy Medvedev, yüzde 70,28 oranında oy alarak kazandı. Medvedev, 7 Mayıs‘ta yemin etti.

3 Mart 2009 : Şair Yusuf Hayaloğlu vefat etti. (d. 1953)

3 Mart 2013: Müzik sanatçısı Müslüm Gürses (59) İstanbul’da hayatını kaybetti. (d. 1953)

3 Şubat 2014: ‘Değme felek telime benim’ türküsünün bestecisi olarak bilinen Muammer Badem (Aşık Özlemi) trafik kazası sonucu hayatını kaybetti.

3 Mart 2014: Opera ve sinema sanatçısı, Altan Günbay (82) hayatını kaybetti. Günbay İşçi Partisi üyesiydi.  (d. 1931)

3 Mart 2016 : Başbakanlık, MİT tırlarının durdurulması davasına müdahil oldu.

3 Mart 2016: Yazar Ahmet Oktay (83) hayatını kaybetti.

6 Mart 2018: Türkiye’de caz müziğinin en iyi isimlerinden olan Cüneyt Semet(93) Aydın’ın Söke ilçesinde tedavi gördüğü hastanede hayatını kaybetti. Cenazesi Didim’de toprağa verildi. 

3 Mart 2022 : Enflasyon rakamları açıklandı. Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) verilerine göre, Şubatta yüzde 4,81 artarak yıllık bazda tüketici enflasyonu yüzde 54,44’e yükseldi. Üretici fiyatları ise bir önceki aya göre yüzde 7,22 artarken yıllık bazda yüzde 105,01 oldu. TÜİK’in açıkladığı veriler, endeksin 100 değerinde baz alındığı 2003 yılından bu yana en yüksek seviyelere çıkmış oldu.

2023 – Meral Akşener 6’lı masadan ayrıldı. İYİ Parti lideri Meral Akşener, yaptığı basın açıklamasında sert sözler kullanarak altılı masayı noter masasına dönüşmekle eleştirdi, Cumhurbaşkanı adaylığı için Yavaş ve İmamoğlu’nu göreve çağırdı.